ZACHOWEK KRAKÓW - NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

Zachowek – czym jest oraz komu przysługuje?

Zachowek to roszczenie pieniężne przysługujące najbliższym członkom rodziny spadkodawcy, którzy dziedziczyliby po spadkodawcy na zasadach ustawowych, jednakże w wyniku sporządzenia testamentu, zostały w nim pominięte lub też w wyniku dziedziczenia ustawowego lub testamentowego otrzymały znacznie mniej z uwagi na darowizny z majątku spadkodawcy za jego życia.

Warto podkreślić, że zachowek nie polega na odzyskaniu konkretnych składników majątku, lecz na żądaniu zapłaty określonej kwoty pieniężnej.

Do zachowku uprawnieni są wyłącznie najbliżsi członkowie rodziny spadkodawcy, czyli:

- dzieci, wnuki i dalsi zstępni,

- małżonek,

- rodzice spadkodawcy.

Ile wynosi zachowek?

Wysokość zachowku zależy od sytuacji osobistej uprawnionego. Co do zasady zachowek wynosi połowę udziału spadkowego, jaki przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym (uprawnionemu) albo dwie trzecie tego udziału w przypadku, gdy uprawnionym jest zstępny będący małoletnim albo uprawnionym jest osoba trwale niezdolna do pracy.

Podstawą obliczeń jest tzw. substrat zachowku, czyli wartość majątku spadkowego powiększona między innymi o określone darowizny dokonane przez spadkodawcę za życia jak i również zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę, fundusz założycielski fundacji rodzinnej wniesiony przez spadkodawcę za jego życia, a także mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, o wartości nie większej niż wysokość ww. funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej.

Zachowek a darowizny

W praktyce bardzo często okazuje się, że spadkodawca jeszcze przed śmiercią przekazał znaczny majątek jednemu z członków rodziny, na przykład w formie darowizny nieruchomości. Takie darowizny mogą mieć bezpośredni wpływ na wysokość zachowku, ponieważ w wielu przypadkach podlegają doliczeniu do substratu zachowku.

To właśnie darowizny są najczęstszym źródłem sporów i wymagają dokładnej analizy dokumentów oraz wartości przekazanego majątku.

Czy zachowek zawsze przysługuje?

Nie w każdej sytuacji możliwe jest skuteczne dochodzenie zachowku. Prawo do zachowku może zostać wyłączone lub ograniczone m.in. wtedy, gdy uprawniony został skutecznie wydziedziczony. Wydziedziczenie jest dopuszczalne wyłącznie w ściśle określonych przypadkach i wymaga wskazania konkretnej przyczyny w testamencie. Może ono nastąpić wtedy, gdy uprawniony do zachowku swoim zawinionym i uporczywym zachowaniem rażąco narusza podstawowe normy relacji rodzinnych lub społecznych, dopuszcza się przestępstw skierowanych przeciwko spadkodawcy lub osobom mu najbliższym, albo trwale uchyla się od wykonywania obowiązków rodzinnych wobec spadkodawcy.

Podkreślić jednak należy, że zstępni wydziedziczonego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę. Nadto, w praktyce bardzo trudno dokonać skutecznego wydziedziczenia osoby małoletniej.

Jak dochodzić zachowku?

Dochodzenie zachowku najczęściej rozpoczyna się od wezwania do zapłaty skierowanego do spadkobiercy lub osoby, która otrzymała darowiznę. Jeżeli próba polubownego rozwiązania sporu nie przyniesie efektu, konieczne jest wniesienie pozwu o zachowek do sądu.

W praktyce sprawy o zachowek wymagają nie tylko znajomości przepisów prawa, ale także szczegółowej analizy majątku spadkowego i jego wyceny. Z tego względu należą one do jednych z bardziej złożonych spraw z zakresu prawa spadkowego.

Przedawnienie roszczenia o zachowek

Roszczenie o zachowek nie jest bezterminowe. Co do zasady przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu, a w przypadku dziedziczenia ustawowego, od dnia otwarcia spadku. Po upływie tego terminu dochodzenie zachowku może okazać się niemożliwe.

Dziedziczenie roszczenia o zachowek

Istnieje także możliwość odziedziczenia roszczenia o zachowek - jednakże tylko wtedy, gdy spadkobierca ten należy do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy.  

Zachowek - podsumowanie

Zachowek pełni istotną funkcję ochronną w prawie spadkowym, jednak jego dochodzenie w praktyce bywa skomplikowane. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy, zwłaszcza gdy w grę wchodzą darowizny, testamenty lub konflikty rodzinne.

Jeżeli zastanawiasz się, czy w Twojej sytuacji przysługuje zachowek albo jaka może być jego wysokość, zapraszam do kontaktu z moją kancelarią w celu analizy sprawy i omówienia możliwych rozwiązań.