FUNDACJA RODZINNA KRAKÓW, WIELICZKA, MYŚLENICE

Fundacja rodzinna jako instytucja prawa prywatnego

Fundacja rodzinna jest osobą prawną prawa prywatnego, wyposażoną w osobowość prawną, odrębną od fundatora i beneficjentów. Została utworzona w celu gromadzenia majątku, zarządzania nim oraz spełniania świadczeń na rzecz określonego kręgu beneficjentów, zgodnie z wolą fundatora wyrażoną w statucie.

Ustawodawca wprowadził fundację rodzinną jako narzędzie przeznaczone przede wszystkim do wielopokoleniowego zachowania majątku, w szczególności majątku przedsiębiorców rodzinnych. Nie jest to instytucja o charakterze powszechnym. W realiach polskich stabilne, wielopokoleniowe majątki nadal należą do rzadkości, a fundacja rodzinna adresowana jest do wąskiej grupy podmiotów dysponujących znacznym kapitałem.

Fundacja rodzinna a klasyczna fundacja

Pomimo nazwy, fundacja rodzinna nie jest fundacją w klasycznym, współczesnym rozumieniu. Nie należy do sektora organizacji pozarządowych i co do zasady nie realizuje celów ogólnospołecznych ani dobroczynnych.

Jest to konstrukcja służąca realizacji celów prywatnych, ukierunkowanych na zabezpieczenie interesów fundatora oraz beneficjentów. Fundacja rodzinna nie podlega administracyjnemu nadzorowi właściwemu dla fundacji „zwykłych”, a jej funkcjonowanie opiera się w przeważającej mierze na autonomii woli fundatora.

Kto może założyć fundację rodzinną

Fundację rodzinną może ustanowić osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Może to nastąpić:

- za życia fundatora, w drodze aktu założycielskiego sporządzonego w formie aktu notarialnego,

- na wypadek śmierci, w testamencie.

Ustawa dopuszcza istnienie jednego lub kilku fundatorów, którzy nie muszą być ze sobą spokrewnieni (co jednak jest rozwiązaniem mniej korzystnym pod kątem podatkowym, z uwagi na wyższe łączne opodatkowanie dochodu beneficjentów fundacji rodzinnej). Fundacja rodzinna może być zatem wykorzystywana również do porządkowania relacji majątkowych pomiędzy osobami formalnie obcymi, w tym w związkach partnerskich.

Majątek fundacji rodzinnej i jego wyodrębnienie

Majątek fundacji rodzinnej stanowi mienie wniesione przez fundatora oraz mienie nabyte przez fundację w toku jej działalności. Może on obejmować w szczególności:

- udziały lub akcje w spółkach,

- przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część,

- nieruchomości,

- środki pieniężne, papiery wartościowe, metale inwestycyjne i inne prawa majątkowe.

Z chwilą wniesienia majątku do fundacji przestaje on należeć do fundatora i staje się własnością fundacji rodzinnej. Powoduje to istotne wyodrębnienie majątku oraz jego odseparowanie od sfery osobistej fundatora.

Funkcja zabezpieczenia i „parkowania” majątku

Fundacja rodzinna może pełnić funkcję czasowego lub długoterminowego zabezpieczenia majątku osoby fizycznej, w szczególności w okresie prowadzenia działalności gospodarczej lub publicznej. Wniesienie majątku do fundacji umożliwia jego wyłączenie spod ryzyk osobistych fundatora, przy jednoczesnym zachowaniu wpływu na sposób zarządzania fundacją poprzez odpowiednie ukształtowanie jej organów.

Instytucja ta nie została zaprojektowana jako narzędzie ucieczki przed wierzycielami. Ochrona wierzycieli, w tym wierzycieli alimentacyjnych, została w ustawie wyraźnie zabezpieczona. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z brzemieniem ustawy o fundacji rodzinnej, fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem.

Beneficjenci fundacji rodzinnej

Beneficjentami fundacji rodzinnej mogą być osoby fizyczne lub organizacje pożytku publicznego.

Beneficjenci nie muszą pozostawać w stosunku rodzinnym z fundatorem. Zakres ich uprawnień, rodzaj i warunki świadczeń określa statut fundacji. Fundator może w nim przewidzieć świadczenia okresowe, jednorazowe, pieniężne lub niepieniężne, a także uzależnić ich spełnienie od spełnienia określonych warunków (np. wieku, wykształcenia, aktywności zawodowej).

Organy fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna działa poprzez swoje organy, w szczególności:

- zarząd,

- radę nadzorczą (jeżeli jest przewidziana w statucie lub wymagana ustawą),

- zgromadzenie beneficjentów.

Zakres kompetencji organów oraz relacje pomiędzy nimi muszą zostać szczegółowo uregulowane w statucie, który stanowi podstawowy akt ustrojowy fundacji rodzinnej.

Statut fundacji rodzinnej - kluczowy dokument

Statut fundacji rodzinnej sporządzany jest w formie aktu notarialnego i ma fundamentalne znaczenie dla jej funkcjonowania.

Ustawodawca przyznał fundatorowi daleko idącą autonomię w kształtowaniu treści statutu, enumeratywnie wskazując jego elementy obligatoryjne, bez których fundacja nie mogłaby prawidłowo funkcjonować. To właśnie statut w sposób wyłączny określa ustrój wewnętrzny fundacji, kompetencje i sposób powoływania jej organów, zasady reprezentacji, relacje pomiędzy fundatorem a beneficjentami oraz reguły zarządzania majątkiem, z uwagi na brak względnie obowiązujących przepisów prawa, które regulowałyby powyższą materię.

Granice swobody statutowej wyznaczają przepisy bezwzględnie obowiązujące, dotyczące np. zasad odpowiedzialności za zobowiązania, niezbywalnego charakteru praw i obowiązków fundatora lub beneficjenta, rodzaju osoby fundatora lub beneficjenta, czy też minimalnej wysokości funduszu założycielskiego.

Działalność gospodarcza fundacji rodzinnej - zasada ograniczenia

Fundacja rodzinna co do zasady nie jest przedsiębiorcą w pełnym znaczeniu. Może wykonywać działalność gospodarczą wyłącznie w zakresie ściśle określonym w ustawie, obejmującym wyłącznie:

- zbywanie mienia, o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia;

- najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie;

- przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach;

- nabywania i zbywania papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze;

- udzielania pożyczek:

a)    spółkom kapitałowym, w których fundacja rodzinna posiada udziały albo akcje,

b)    spółkom osobowym, w których fundacja rodzinna uczestniczy jako wspólnik,

c)     beneficjentom;

- obrotu zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej;

- produkcji przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych, z wyjątkiem przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych uzyskanych w ramach prowadzonych działów specjalnych produkcji rolnej oraz produktów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, o ile ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji danego produktu stanowi co najmniej 50% tego produktu;

- gospodarki leśnej.

Ustawodawca przyjął model fundacji rodzinnej jako podmiotu „inwestora” lub „rentiera”, a nie aktywnego przedsiębiorcy operacyjnego.

Fundacja rodzinna może zatem nabywać i obejmować udziały i akcje spółkach prawa handlowego prowadzących działalność przemysłową, produkcyjną, budowlaną, handlową. Ustawodawca ogranicza w ten sposób ponoszenie przez fundację rodzinną ryzyka gospodarczego. W konsekwencji odseparowanie fundacji rodzinnej od działalności gospodarczej obarczonej ryzykiem rynkowym teoretycznie pozwala na bezpieczeństwo rodzinnego majątku. Niemniej nie oznacza to całkowitego bezpieczeństwa ekonomicznego. Działalność inwestycyjna również wiąże się z ryzykiem gospodarczym.

W przypadku dokonania czynności prawnej w ramach niedopuszczalnej działalności gospodarczej będzie to podstawa do poniesienia odpowiedzialności prawnej członków organów fundacji. Może tu chodzić o odpowiedzialność cywilną, porządkową, a nawet o odpowiedzialność karną. Może to być również przyczyną rozwiązania fundacji rodzinnej. Jeżeli fundacja rodzinna jest zarządzana w sposób oczywiście sprzeczny z jej celem lub interesami beneficjentów, to jest to podstawa do jej rozwiązania. Prowadzenie przez fundację rodzinną działalności gospodarczej poza jej dozwolonym zakresem niesie za sobą konsekwencję prawnopodatkową w postaci opodatkowania przychodów z takiej działalności stawką podatku CIT w wysokości 25%.

Fundacja rodzinna a zachowek

Wprowadzenie fundacji rodzinnej prowadzi do istotnej systemowej przebudowy instytucji zachowku. Mienie wniesione do fundacji może być doliczane do substratu zachowku, jednak odpowiedzialność fundacji i beneficjentów została ukształtowana odmiennie niż w klasycznym modelu dziedziczenia.

W praktyce oznacza to ograniczenie znaczenia zachowku jako instrumentu ochrony uprawnionych, co wymaga każdorazowo indywidualnej analizy sytuacji rodzinnej i majątkowej.

Podsumowanie

Fundacja rodzinna jest wyspecjalizowaną instytucją prawa prywatnego, służącą długoterminowemu zarządzaniu i ochronie majątku. Nie jest narzędziem uniwersalnym ani powszechnym, a jej prawidłowe wykorzystanie wymaga starannego zaplanowania, w szczególności w zakresie statutu, struktury organów oraz relacji z beneficjentami.

Jeżeli rozważasz utworzenie fundacji rodzinnej w Krakowie, Wieliczce, Myślenicach lub okolicach, zasadnym jest przeanalizowanie tej instytucji z uwzględnieniem indywidualnych uwarunkowań majątkowych i rodzinnych.

Oferuję kompleksowe doradztwo w zakresie fundacji rodzinnych, obejmujące zarówno etap koncepcyjny, jak i pełne wdrożenie tej instytucji. Pomagam w analizie zasadności utworzenia fundacji rodzinnej w konkretnych uwarunkowaniach majątkowych i rodzinnych, identyfikacji ryzyk prawnych oraz zaprojektowaniu optymalnej struktury fundacji. Zakres wsparcia obejmuje przygotowanie statutu fundacji rodzinnej, ukształtowanie organów fundacji i zasad ich funkcjonowania, zaplanowanie relacji z beneficjentami, a także przeprowadzenie całego procesu jej ustanowienia i rejestracji. Zapewniam również bieżące doradztwo na etapie funkcjonowania fundacji, w tym w zakresie zmian statutu oraz sukcesji.